Veel ondernemers denken bij ransomware nog steeds aan een plotselinge aanval. Iets wat ineens gebeurt. Een scherm dat vastloopt, een melding die verschijnt, paniek in de tent.
De werkelijkheid is een stuk stiller. En daardoor ook gevaarlijker.
Ransomware is zelden een blikseminslag. Het is meestal een proces. Een keten van kleine gebeurtenissen die samen grote impact hebben. En tegen de tijd dat je merkt dat het mis is, is de schade vaak al veel groter dan alleen “een IT-probleem”.
In dit artikel neem ik je mee door wat er echt gebeurt als ransomware toeslaat. Zonder technische vaagtaal en zonder bangmakerij. Gewoon helder, zodat je snapt waar de risico’s zitten en waarom dit zo’n groot effect heeft op je organisatie.
Het begin van een ransomware-aanval is bijna altijd onopvallend
Bijna geen enkele ransomware-aanval start met lawaai. Geen alarmen, geen foutmeldingen en geen paniekerige telefoontjes.
Kleine oorzaken met grote gevolgen
Het begint vaak met iets kleins. Een medewerker die een bijlage opent. Een account dat nog bestaat terwijl het niet meer nodig is. Een systeem dat al een tijd niet is bijgewerkt. Of een externe toegang die ooit handig was, maar nooit meer kritisch is bekeken.
Er gaat niets direct mis. Alles werkt. Iedereen kan gewoon door met zijn werk.
En juist dát maakt ransomware zo verraderlijk.
Op dit moment heeft een aanvaller vaak al toegang tot de IT-omgeving. Niet om meteen schade aan te richten, maar om te kijken. Om te begrijpen hoe jouw organisatie in elkaar zit.
Eerst meekijken, dan pas toeslaan
Zodra een aanvaller binnen is, wordt er zelden direct iets versleuteld. In plaats daarvan wordt er rustig verkend.
De omgeving wordt in kaart gebracht
Welke servers zijn er? Waar staat belangrijke data? Welke accounts hebben veel rechten? Wat draait lokaal en wat in de cloud?
Dit proces kan dagen duren. Soms zelfs weken.
Voor medewerkers en klanten lijkt alles normaal. Rapportages laten niets bijzonders zien en systemen draaien gewoon door. Ondertussen wordt de IT-omgeving stap voor stap begrepen.
Dat maakt ransomware zo lastig te herkennen. Het gedrag lijkt op dat van een normale gebruiker. Geen fouten, geen opvallende acties, geen alarmbellen.
Totdat de aanvaller klaar is voor de volgende stap.
Het vergroten van toegang en rechten
Zodra duidelijk is hoe de omgeving werkt, probeert een aanvaller zijn bereik te vergroten.
Wanneer gemak tegen je gaat werken
Dit gebeurt vaak niet door nieuwe kwetsbaarheden, maar door bestaande rechten slim te gebruiken. Denk aan accounts met net iets te veel toegang, beheerdersaccounts die ook voor dagelijks werk worden gebruikt of systemen die “voor het gemak” overal bij konden.
Veel IT-omgevingen zijn historisch gegroeid. Gericht op snelheid, flexibiliteit en continuïteit. Zolang alles goed gaat, voelt dat logisch.
Maar in deze fase wordt dat gemak een risico.
Met extra rechten kan een aanvaller meerdere systemen tegelijk benaderen. Servers, applicaties, Cloud omgevingen en soms zelfs back-ups. De impact van één toegangspunt wordt ineens organisatie breed.
En nog steeds merkt niemand iets.
Data verdwijnt voordat alles vastloopt
Wat veel ondernemers niet verwachten, is dat ransomware niet alleen draait om versleuteling.
Eerst stelen, daarna blokkeren
Nog voordat systemen worden platgelegd, wordt vaak data gekopieerd. Gecontroleerd en in kleine hoeveelheden, zodat het niet opvalt.
Het gaat om gevoelige informatie. Contracten, personeelsgegevens, klantdata en financiële documenten. Alles wat later druk kan opleveren.
Dit verandert ransomware van een technisch probleem in een organisatievraagstuk. Want naast herstel speelt ineens ook reputatie, wetgeving en vertrouwen een rol.
De zichtbare aanval: pas dan merk je het
Pas als alle voorbereidingen zijn gedaan, volgt het moment dat iedereen kent.
Systemen vallen uit
Bestanden worden onleesbaar. Servers reageren niet meer. Applicaties stoppen. Medewerkers kunnen hun werk niet doen.
Dit is het moment waarop IT wordt gebeld. Het moment waarop duidelijk wordt dat er iets ernstigs aan de hand is.
Maar dit is ook het moment waarop de aanval feitelijk al achter de rug is. Alles wat nu gebeurt, is schadebeperking.
Wat je op dat moment écht verliest
Ransomware kost meer dan alleen data.
Verlies van grip en rust
Processen vallen stil. Productie hapert of stopt. Facturen blijven liggen. Klanten wachten op antwoorden die je niet direct kunt geven.
Tegelijk ontstaat onzekerheid. Wat is er precies gebeurd? Welke data is buitgemaakt? Wie moet je informeren? Moet dit gemeld worden?
Beslissingen moeten ineens onder hoge druk worden genomen, terwijl overzicht ontbreekt.
“Maar we hadden toch back-ups?”
Dit is een zin die vaak pas na een aanval wordt uitgesproken.
Waarom back-ups alleen niet genoeg zijn
Veel organisaties hébben back-ups. Maar ransomware stelt andere vragen. Zijn ze bereikbaar vanuit het netwerk? Zijn ze getest? Hoe snel kun je echt herstellen? En zijn ze beschermd tegen verwijdering of versleuteling?
Een back-up hebben is één ding. Herstellen onder druk is iets heel anders.
Ransomware is geen IT-probleem, maar een organisatieprobleem
Wat ransomware zo ingrijpend maakt, is dat het alles raakt. Niet alleen systemen, maar ook mensen, processen en vertrouwen.
Het legt bloot waar rechten te ruim zijn, waar monitoring ontbreekt en waar bewustwording beter kan. Niet omdat iemand faalt, maar omdat IT-omgevingen vaak groeien zonder dat veiligheid structureel meegroeit.
Wat helpt dan wél?
Er is geen simpele knop om ransomware uit te schakelen. Wat wél helpt, is een combinatie van bewuste keuzes.
Rust, structuur en schadebeperking
Denk aan duidelijke scheiding van rechten, segmentatie zodat niet alles overal bij kan, monitoring die gedrag herkent en back-ups die echt losstaan. En vooral: medewerkers die begrijpen waarom dingen zo zijn ingericht.
Niet vanuit angst. Maar vanuit regie.
Tot slot
Ransomware is geen ver-van-je-bed-show meer. Maar het hoeft ook geen reden te zijn voor paniek.
Wie begrijpt wat er echt gebeurt, kan betere keuzes maken. Rustiger. Bewuster. Met minder impact als het ooit misgaat.
En dát is waar goede IT het verschil maakt.
Kun je hier wel wat hulp bij gebruiken? En wil je weten wat wij voor jullie kunnen betekenen?
Neem contact op Plan een kennismakingsgesprek via Teams
Persoonlijk geef ik de voorkeur aan een korte kennismaking via Teams, dan hebben we er een gezicht bij en kunnen we als er een klik is een vervolgafspraak inplannen.
Hopelijk spreken we elkaar snel.
Groet,
Marcel Martens
Wat er écht gebeurt als ransomware toeslaat